Imitaties en kleurveranderingen van juwelen en sieraden

Personen die zich bezighouden met de inkoop van antieke sieraden en juwelen zijn uiteraard goed getraind om imitaties en kleurveranderingen te onderscheiden ten einde een goede waardeschatting van het desbetreffende juweel te kunnen maken.

Imitaties

De mens heeft in de loop der eeuwen geleerd om allerlei materialen te produceren zoals glas, synthetische spinel, pyriet en kwarts om hiermee echte edelstenen in edele materialen zoals diamant, goud en zilver na te bootsen. Een praktijk die al ontstond van op het ogenblik dat voorwerpen in deze materialen een status kregen, en bij de Egyptenaren stonden al strenge straffen op de namaak van sieraden en juwelen, die er vooral een erefunctie hadden.

Ook in natuurlijke stenen leerden handige jongens om bepaalde veranderingen aan te brengen om ze zo voor waardevolle edelstenen te laten doorgaan. Zo kan je echte stenen gemakkelijk kostbaarder maken door bepaalde scheurtjes of onvolkomenheden weg te werken of te verbergen.

Kleurveranderingen

Door een steen een warmtebehandeling te geven kan je ook de helderheid en de kleur beïnvloeden, een effect dat helaas doorgaans slechts tijdelijk is. vervalsers zullen deze operatie dan ook liefst zo kort mogelijk voor de verkoop van hun materiaal uitvoeren.

Soms worden de stenen gewoon in een vuur gegooid en wacht de vervalser de gang van de natuur af. Anderen maken gebruik van heel wat apparatuur en techniek.

Voor sommige stenen is dit resultaat compleet onvoorspelbaar en je kan er de steen ook helemaal mee verknoeien. Een techniek die dus niet van risico gespeend is. Aquamarijn zal bij verhitting bijvoorbeeld van groen naar blauw kleuren, maar helemaal zeker is dit niet. Het resultaat hangt af van de juiste verhoudingen van de stoffen waaruit de steen bestaat, en die is zeker met het blote oog moeilijk te achterhalen.

Glas

Glas wordt allang gebruikt om er edelstenen mee na te maken die kunnen dien om juwelen en sieraden te ontwerpen. Glas is hiervoor een erg dankbaar materiaal. Het kan gemakkelijk naar keuze doorzichtig of ondoorzichtig gemaakt worden.

Glas kan je ook alle gewenste kleuren in allerlei schakeringen meegeven en het heeft uiteraard een glasachtige glans.

Glas dat vakkundig bewerkt is kan op het eerste gezicht echt het uitzicht van een edelsteen hebben, maar het voelt warmer aan en heeft een minder grote hardheid dan echte edelstenen.

De kenner zal een edelsteen in glas ook gemakkelijk herkennen aan de vaak voorkomende beschadigde facetten en de inwendige luchtbellen en onzuiverheden. Glas bevat dan ook vaak opvallende insluitsels, maar toch is het een materiaal waarmee specialisten wel eens robijnen en opalen namaken.

Vakman

De conclusie is duidelijk: ga steeds te rade bij een vakman inzake voor  inkoop  antieke juwelen en sieraden. Hij is er op getraind om deze imitaties en bewuste kleurveranderingen te herkennen, hetzij met het blote oog hetzij door intensief onderzoek van de juwelen en sieraden met de juiste apparatuur en technieken. Een kleine inspanning van je kant voorkomt ontgoochelingen, want deze vervalsingen zijn helaas van alle tijden.

Het geheim van de juwelen van de farao’s

Het geheim van de juwelen van de farao's eindelijk ontluisterd?

Naar de juwelen van de Egyptenaren werd al heel wat interessant opzoekwerk verricht. Vooreerst is er het boek ‘De juwelen van de farao’s’ van Cyril Aldred, dat onder meer schetst hoe juwelen voor farao’s een manier waren om zich van het gewone volk te onderscheiden en hun goddelijke status te bevestigen. In de licentiaatsthesis ‘De juwelen van Qau el Kebir in de koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel’ van Christine Verheyden aan de KUL met als promotor professor Harco Willems uit 2004 wordt gepeild naar het belang van deze juwelen.

Van 1923 tot 1925 onderzocht G. Brunton in opdracht van de ‘Egypt Exploration Fund’ de grafvelden van Qau in Opper Egypte. De site Qau El Kebir vormt een onderdeel van de grafvelden van Qau. De opgraving werd betaald door J. Capart, op dat ogenblik conservator van de Egyptische afdeling in de KMKG te Brussel en een deel van de vondst uit 1923 werd overgebracht naar de KMKG.

De datering van deze juwelen was geen simpele opdracht. Christine Verheyden maakte gebruik van het dateringsysteem van Seidlmayer, die een systeem ontwikkelde om de graven toch van een datum te voorzien. De grafvelden van Qau vormen hiervoor de ruggengraat. Voor 6 graven kon er bij Seidlmayer geen datering gevonden worden. Deze graven heeft Christine Verheyden proberen te dateren aan de hand van een vergelijkend onderzoek met andere sites, waar in de graven qua stijl dezelfde juwelen en meer specifiek stilistisch dezelfde amuletten gevonden werden. Enkel het graf 1029, dat twee amuletten van een been bevat zou aan de hand van het vergelijkend onderzoek gedateerd kunnen worden, meerbepaald in fase IIC (9^de dynastie = ca. 2163-2114).

Faience

Dankzij onderzoeker Ivo Quintens kon men het materiaal waaruit de juwelen van Qau el Kebir in de KMKG vervaardigd zijn identificeren. Het meest voorkomende materiaal bij deze juwelen, zowel kralen als amuletten, was faience. Verder waren de kralen en amuletten uit carneool, amazoniet en been (geen ivoor) gemaakt. Quintens ontdekte bovendien dat de beide witte kralen, in collier E6075 uit het graf 1311, van natroliet zijn.

Slijtage

De onderzoekers kwamen ook tot de vaststelling dat de juwelen uit Qau el Kebir allemaal in mindere of meerdere mate onderhevig zijn aan slijtage.

Enerzijds wijzen de slijtagesporen erop dat de juwelen in het dagelijkse leven gedragen werden, wat heeft een weerslag heeft op de betekenis van de juwelen en in het bijzonder de amuletten aan de juwelen.

Maar anderzijds moet dit onderzoek nog uitgebreid worden over een groter aantal juwelen. Het zou ook erg nuttig zijn om een vergelijkende studie uit te voeren op de amuletten uit het Nieuwe Rijk, want er wordt steeds beweerd dat deze speciaal voor de begrafenis gemaakt werden.

Dagelijks leven

Ook heeft Christine Verheyden geprobeerd om aan de hand van de vorige onderzoeken een significante betekenis voor deze juwelen te vinden. Omdat de juwelen al in het dagelijks leven gedragen werden moet haar inziens in het bijzonder voor de amuletten die aan sommige juwelen hangen naar een betekenis gezocht worden die aansluit bij het dagelijks leven en niet bij het leven in het hiernamaals. De informatie over mogelijke betekenissen van amuletten in het dagelijks leven is erg schaars. Het is evenmin eenvoudig een betekenis te vinden voor de colliers die geen amuletten bevatten, omdat in die gevallen enkel een betekenis voor het materiaal waaruit ze vervaardigd zijn gegeven kan worden.

Conclusie: ook in het dagelijks leven gebruikten de oude Egyptenaren dus juwelen en amuletten. De inkoop en verkoop van deze juwelen en amuletten was dan ook een belangrijke handel.