New York, een juweel onder de steden

Als we het over juwelen en steden hebben, mag New York een waar sieraad genoemd wordt. Dagblad de Tijd doet lyrisch over de stad die ware goudmijn is voor liefhebbers van goud, zilver, armbanden, colliers, ringen, halskettingen en diademen.

New York heeft vele iconen. Er zijn de gele taxi’s, de ‘I love NY’ t-shirts, de Empire State Building, Lady Liberty. Onder de grond is er de lawaaierige metro, inclusief de rattenpopulatie. Je hebt Central Park, Times Square en Brooklyn Bridge. Maar het meest iconisch van allemaal is misschien wel het netwerk dat al die dingen verbindt: het even eenvoudige als efficiënte stratenpatroon dat heel Manhattan opdeelt in stadsblokken. Dat patroon is precies 200 jaar oud.
Juweel
In 1811 nam de stad het Commissioner’s Plan aan van Gouverneur Morris, John Rutherford en Simeon De Witt om het eiland Manhattan te voorzien van 12 brede ‘avenues’ die van zuid naar noord lopen, met haaks daarop smallere ‘streets’ van oost naar west. Straatnamen hoefden niet, een nummer volstond. Het plan moest dienen als pad voor de uitbreiding van de nog jonge metropool in noordelijke richting, boven Houston Street. Want de immigranten bleven toestromen. De bedoeling was: regelmaat, orde, gemak en voordeel. Gebouwen met rechthoekige muren zijn het goedkoopst en door de regelmaat kan de wind goed doorheen de stad waaien en ziektes uit de straten houden.
De drie vochten tegen de natuurlijke elementen, want Manhattan was nog redelijk ruw, bebost en heuvelachtig ten noorden van de al beschaafde zuidpunt. Maar ook tegen de publieke opinie, want meerdere vroegere Manhattanites moesten niet weten van de opgelegde uitbreiding. Dat heeft een tijd geduurd trouwens. Tegenstanders zagen in het rudimentaire, genummerde netwerk een uiting van pure macht en hebzucht. ‘A grind of money-making.’
Sieraad
Er zijn wel degelijk nadelen. De wind kan heel hard toeslaan om de hoek van een blok en het net zou een ideale biotoop zijn voor ratten. In een natuurlijk gegroeide stad is dat minder zo omdat ze dan gedesoriënteerd raken. Dat kan wel zijn, maar het grootste voordeel is dat wij mensen zo simpel onze weg kunnen vinden in Manhattan. En het levert vooral prachtige uitzichten op. Ik kan het niet laten om bijna elke keer bij het oversteken van een drukke avenue links en rechts te turen in de verte, in de canyon van gebouwen tot aan de horizon.
Hoe dan ook heeft het herkenbare stadsdesign Manhattan mee gemaakt tot wat het vandaag is. Monotoon of efficiënt, Manhattan zonder stadsblokken zou Manhattan niet zijn. Je whereabouts kenbaar maken kan simpelweg door het dichtstbijzijnde kruispunt van Street X en Avenue Y te noemen. Wie een Europees aandoende wirwar wil, met bochten zowaar, moet in het zuidelijke puntje van Manhattan zijn, rond Wall Street.
Goud
En dat het al twee eeuwen bestaat met enkel een paar aanpassingen en toevoegingen (enkele avenues extra bijvoorbeeld) spreekt ook voor zich. Maar heel uitzonderlijk wordt het patroon onderbroken: Central Park dat zijn rechtmatig deel opeiste in 1857, Broadway dat zich een weg uptown slingert en onderweg pleinen als Union Square en Times Square vormt, en hier en daar een fantasietje zoals rond Grand Central of Columbia University.
Twee dagen per jaar komt het stadsnet het best tot zijn recht. Naar analogie met Stonehenge komt de zon dan op precies in het verlengde van de streets, netjes tussen de stadblokken, zodat er geen beschaduwde kant is. Heel uitzonderlijk. Manhattanhenge noemen ze dat, en het valt dit jaar op 30 mei en dinsdag 12 juli.
Gelukkige tweehonderdste verjaardag dus aan het beroemdste stratenplan van de wereld. De Metropolis blog van de Wall Street Journal heeft voor de gelegenheid de mooiste kaarten opgelijst. En The New York Times pakt nog eens uit met een redelijk straffe infografiek.

Cascais, het juweel van de Portugese kust

Cascais met zijn prachtig strand en vele winkeltjes staat bekend als een van de juwelen van de Portugese kust. In zoverre zelfs dat het staat bij de top tien van mooiste plekjes van Europa. Hier zie je de dames paraderen met hun juwelen zoals gouden en zilveren oorringen, halskettingen, armbanden en andere sieraden.

Cascais is een plaats en gemeente het district Lissabon. De gemeente heeft een totale oppervlakte van 97 km² en telde 170.683 inwoners in 2001. In de plaats Cascais wonen ongeveer 33.000 inwoners. De badplaats Estoril is onderdeel van de gemeente.

Kust

Cascais is de leukste, en als je reist met de trein de laatste, plaats aan de Estoril kust (Costa do Estoril). De Estoril kust strekt zich van Lissabon langs de monding van de Taag tot aan de Atlantische oceaan en vormt door zijn beschermde (naar het zuiden toe) ligging een soort baai.

Geschiedenis

 
De Estoril kust heeft als badplaats zijn opkomst begin van deze eeuw gehad, wanneer de gegoede bourgeoisie en adel daar zijn buitenhuizen heeft laten bouwen en zijn hoogtepunt rond de tweede wereld oorlog, toen het de naam kreeg van een werelds spionagecentrum. Dat de Estoril kust al veel langer een gunstige verblijfplaats was getuigen de archeologische vondsten van de afgelopen twintig jaar. Van het stenen tijdperk, bronstijdperk, Arabische en Romeinse tijd tot aan de middeleeuwen zijn er in meer dan 150 opgravingenplaatsen en grotten sporen en bewijsstukken gevonden.
Cascais, vanouds een vissersplaats is na de tweede wereld oorlog en vooral met de opkomst van de toeristische industrie een vakantie oord geworden, met als voorlopig hoogtepunt de in 1999 geopende jachthaven. Desondanks heeft het door zijn autonome bevolking waarvan veel buitenlanders zijn eigen karakter en charme behouden.

Wandelen

Vanaf station loop je rechtdoor (langs de Hotel Nau) tot een plein en ga dan links af de AV.MARGINAL in. Voorbij een kleine park aan je linkerhand is de VVV, aangegeven als Posto de Turismo. Binnen is een folder over, en een eenvoudig kaart van, Cascais en de Estoril kust verkrijgbaar. Loop deze straat af tot je bij zee komt. Rechts staat er hotel Baía, voor je, boven aan de strandtrapje een mengeling van vissennetten en verkooptentjes. Voorbij Hotel Baîa het plein van het stadhuis. Hier is de standplaats van de charettes paard en wagen voor de toeristen. Loop omhoog langs de zeekant tot de citadel, bij het volgende plein ga je links af voor het gemeentemuseum, aangegeven op het verkeersbord als Museu dos Condes de Castro Guimarães. Ga naar binnen en informeer hoe laat de volgende rondleiding van start gaat. Moet je wachten, wandel gerust door het schitterende park van het landgoed.

Museu Municipala

Eigenlijk is dit het paleis van de graven van Castro Guimarães geschonken aan de gemeente Cascais in 1927. Het biedt de gelegenheid om te bewonderen hoe de Portugese adel aan het begin van deze eeuw woonde. Een klein orgel in de muziekkamer, een indrukwekkende bibliotheek met een 16de eeuws manuscript, een schilderijengalerij om zo maar iets te noemen. In de kelder worden de archeologische bevindingen van de gemeente tentoongesteld. a

De keizerlijke juwelen van Sisi

Keizerin Sisi met een van haar beroemde diademen en halskettingen

Wie de kans krijgt het Schloss Schönbrunn in Wenen te bezoeken moet dat zeker doen, want het straalt de grandeur van de Habsburgers uit. Het kasteel behoort tot de grootste schatten van Wenen, en dat wil wat zeggen. Het is uitgegroeid tot een permanent museum van de leefwereld van Keizer Franz-Joseph, de laatste van het geslacht der Habsburgers. Keizerin Sisi maakte de plek wereldberoemd. Hier liet de keizerin zich graag omringen door haar hofhouding en pronkte ze wat graag met haar keizerlijke juwelen.

Burcht tegen de Turken

De geschiedenis van Schloss Schönbrunn gaat terug tot de 17^de eeuw. In 1683 bouwden de Habsburgers dit slot als beschermde burcht tegen de Turken die toen Wenen bedreigden. Maar de Habsburgers wilden van het slot ook een waar pronkstuk maken. Zo werd de Oostenrijkse barokmeester Fisher von Erlach aangetrokken om aan het slot een eigen, zo weelderig mogelijk karakter te geven.
Het barokke element werd nog versterkt tijdens de regeerperiode van Keizerin Maria-Theresia. Zij gaf Nicolaus Pacassi de opdracht om het wat robuuste uiterlijk van het slot te verfijnen. Hij gaf de burcht een heel wat romantischer uitstraling, met de nodige frivole hoekjes en kanten. Het huidige karakter van Schloss Schönbrunn werd grotendeels door Pacassi vastgelegd.

Drama’s

Haar opvolger Keizer Franz-Joseph werd de laatste keizerlijke bewoner van Schloss Schönbrunn. Franz-Joseph was al tijdens zijn leven een legende. Hij liet in 1857 de versterkingen rond de stad en de schitterende Ringstrasse oprichten.
De moord op zijn neef Franz-Ferdinand in Sarajevo in 1914 betekende het begin van de Eerste Wereldoorlog. Franz-Jozeph werd opgevolgd door Karel I, die in november 1918 bij de Wapenstilstand definitief aan de troon verzaakte. Door de wet van 3 april 1919 hief de republiek Oostenrijk alle rechten van de titel aartshertog op en wees alle Habsburgers die niet wilden inbinden het land uit. Meteen het einde van een keizerrijk. Bij deze troonsafstand wou Keizerin Zita met haar hele gevolg in Schloss Schönbrunn collectief zelfmoord plegen, maar ze bedacht zich net op tijd.

Barokke weelde

Overal in het slot wordt de aandacht van de bezoeker afgeleid door de kwistig uitgestalde barokke weelde. Bladgoud alom, schitterende lambriseringen en oogverblindende kroonluchters van de beste kunstenaars uit hun tijd zorgen ervoor dat je niet weet waar eerst te kijken.
Barok en rococo reiken elkaar de hand in een symbiose van verfijnde stijl en exuberant maniërisme. Het valt moeilijk te geloven dat in deze uitbundige omgeving, die als vanzelf uitnodigt tot feesten, de keizer zich tot diep in de nacht moest buigen over documenten en kaarten, om samen met zijn ministers, hofbeambten en regeringschefs te beslissen over het lot van de wereld.
Hier hield de keizer elke maandag en donderdag audiëntie om naar de grieven van zijn bevolking te luisteren. Door dat nauwe contact met de bevolking was Franz-Joseph erg geliefd, en tot op hoge leeftijd bleef hij zich voor zijn mensen inspannen. Als de muren hier oren en ook lippen zouden hebben, zouden zij heel wat kunnen vertellen over een vervlogen maar o zo boeiende tijd.

Keizerin Sisi

In de schrijfkamer van Franz-Joseph hangen een aantal foto’s en schilderijen die tot het privé-leven van de keizer behoren. Hier begon hij elke dag om vijf uur al aan zijn arbeidsdag. Soms ging hij zelfs zo ver dat hij zichzelf geen ogenblik rust gunde en zijn maaltijden tussen het werk door snel aan zijn schrijftafel nuttigde.
Het slot roept ook de geest van Keizerin Elisabeth op. De toegewijde echtgenote van Franz-Joseph werd postuum wereldbekend onder haar bijnaam Sisi dankzij de schitterende vertolking van Romy Schneider in de gelijknamige film. Maar ook tijdens haar leven stond Elisabeth bekend als een warme, gevoelige vrouw met een onafhankelijke geest, lichtjes extravagant maar toch nooit storend excentriek. Dat zijn tenminste de praatjes uit de officiële geschiedschrijving van het hof, want in werkelijkheid leed Sisi vaak aan depressies en kon ze druk van de troon niet aan. En dat werd er niet beter op toen haar zoon Rudolf om het leven kwam.
Ze kon zich troosten met haar prachtige collectie juwelen, die keizerlijke grandeur uitstralen. Ze bezat een massa oorringen, diademen, halskettingen, armbanden en andere sieraden waarbij goud, diamant, zilver en andere edelmetalen rijkelijk aanwezig waren.

De ring als teken van liefde

De ring blijft het belangrijkste juweel dat de liefde bevestigt die beide echtgenoten verenig.
Dit kan gaan van de verlovingsring die een trouwbelofte inhoudt tot de trouwring die men draagt tot het einde van zijn dagen en doorgeeft aan zijn kinderen.
Weduwen en Weduwnaars dragen ook meestal de huwelijksring van hun overleden partner om hem of haar te herdenken en dicht bij zich te weten. De ring van de bruid kan bezet zijn met halfedelstenen of  uit edelmetaal vervaardigd zijn. De ring en zijn mannelijke tegenhanger, de zegelring is heel feestelijk wanneer aangevuld met een halssnoer, armband, oorringen, een broche en andere juwelen of sieraden .