Het amulet als geluksieraad

Een amulet is een voorwerp dat op het lichaam gedragen wordt en de drager op magische wijze dient te beschermen tegen onheil. Een amulet is vaak een sieraad of wordt aan de kleding vastgemaakt. Maar ook op wapens worden amuletten aangebracht. Andere amuletten worden neergezet of opgehangen op plaatsen die extra bescherming nodig hebben: aan de deurpost van een huis, of boven de wieg van een baby, bijvoorbeeld.

Talisman

Het woord ‘amulet’ is afkomstig uit het Latijn. Plinius de Oudere (24-79 n.Chr.) gebruikte in zijn ‘Natuurlijke historie’ het woord amuletum in dezelfde betekenis als wij nu. Mogelijk is het afkomstig van het werkwoord amoliri, dat ‘afwenden’ betekent. Een ander woord is talisman, dat via het Arabische tilasm teruggaat op het Griekse telesma, ‘gewijd voorwerp’.

Over het verschil tussen amulet en talisman bestaan meerdere opvattingen. Van oorsprong was volgens velen een amulet vooral gericht op bescherming tegen negatieve krachten, terwijl de talisman juist een positieve kracht moest aantrekken en het gewenste effect bespoedigen. Maar in de praktijk is dat onderscheid niet strikt te maken en tegenwoordig worden de woorden amulet en talisman door elkaar gebruikt.

Vorm en materiaal

Een gemeenschappelijk kenmerk van amuletten is dat ze klein genoeg zijn om op het lichaam te dragen. Maar er is een grote variatie in vormen en materiaal. Die vormen en materialen geven de amulet een onheil-afwerende of genezende werking. Of ze symboliseren een lang leven. Een voorbeeld uit het oude Egypte is de udjat of wedjat, het oog van Horus, dat zieken geneest en doden helpt te herrijzen in het hiernamaals.

Aan (half)edelstenen wordt in veel culturen een heilzame werking toegeschreven, die soms samenhangt met de kleur: de oranjerode kornalijn (carneool) wordt in Turkmenistan geassocieerd met bloed en dus met gezondheid, van de felblauwe lapis lazuli gaat een afschrikkende werking uit. In sommige amuletten zijn spiegeltjes verwerkt. Een kwade geest die zijn eigen afschrikwekkende uiterlijk in de spiegel ziet, zal van schrik op de vlucht slaan, zo luidt de redenering. Ook van kostbare metalen worden amuletten gemaakt. Volgens het Surinaamse winti-geloof stemmen gouden sieraden beschermende geesten en voorouders gunstig. Ook dierlijk of zelfs menselijk materiaal wordt in amuletten verwerkt, zoals stukjes bot, ivoor of haar. De Lakota-Indianen naaiden de navelstreng van een pasgeboren kind in een leren tasje, dat het opgroeiende kind moest beschermen tegen ziekte en onheil.

Soms ontleent een amulet zijn werking aan een spreuk die erover is uitgesproken of erop geschreven. In veel islamitische landen worden sieraden gedragen die handgeschreven Koranteksten bevatten. Dergelijke sieraden variëren van eenvoudige leren zakjes tot prachtig versierde zilveren hangers. Aan een amulet doet ook de mezoezah denken, een kokertje dat in de joodse traditie aan de deurpost wordt bevestigd, en dat enkele verzen uit het bijbelboek Deuteronomium bevat. In Oost-Azië gelden enveloppen met boeddhistische teksten als krachtige amulet.

Verspreiding

Amuletten zijn van alle tijden en worden overal ter wereld gedragen: zo werden in het oude Egypte in de windsels van mummies amuletten gestopt die de dode moesten beschermen tegen de gevaren die hij op zijn weg naar het Dodenrijk zou tegenkomen. In allerlei culturen komen priesters of sjamanen voor, die hun bijzondere gaven gebruiken om amuletten te vervaardigen: van West-Afrikaanse marabouts tot Noord-Indiaanse medicijnmannen.

Bron: www.museumkennis.nl

De Koninklijke Serres van Laken zijn de parel aan de kroon van de dynastie

Gevraagd naar wat zij zelf als hun kostbaarste bezittingen beschouwt, verwijst de Koninklijke familie niet zozeer naar hun persoonlijke rijkdom, juwelen en sieraden of kroonjuwelen, maar naar de Koninklijke Serres van Laken, die ze dus als ‘de parel van de kroon’ beschouwen…

Ook dit jaar zijn de Koninklijke Serres van Laken gedurende drie weken toegankelijk voor het publiek, zoals destijds uitdrukkelijk door Koning Leopold II gevraagd. Telkens bezoeken dan ruim honderdduizend mensen dit uniek domein uit het einde van de achttiende eeuw.

Prachtig juweel

Het Domein met de Koninklijke Serres van Laken dateert uit het einde van de achttiende eeuw, toen wat nu België is nog onder Oostenrijksbestuur stond. In opdracht van de keizer werd toen ten noorden van Brussel een prachtig kasteel op de ‘Scoonenberg’ van Laken gebouwd, na de Belgische onafhankelijkheid in 1830 de residentie van het Belgisch vorstenhuis.

Het Koninklijk Domein is schatplichtig aan Leopold II, die grootste plannen met zijn land had. Om België internationale uitstraling te geven liet hij tal van grote bouwwerken, waaronder de Koninklijk Serres van Laken, tot stand brengen. Hij verleende de opdracht aan zijn lievelingsarchitect Alphonse Baiat.

Deze architect staat bekend omwille van de vele monumentale gebouwen die hij heeft nagelaten. Zo onder meer in opdracht van Leopold II de verbouwingswerken aan het kasteel van Ciergnon en tal van wintertuinen, vaak in een uitbundige stijl met duidelijke renaissance- en classicistische elementen. Na de troonsbestijging van Leopold II in 1865 werd hij diens vaste architect.

De landbouwer-koning

Koning Leopold II had de voorliefde voor de land-, natuur- en tuinbouw overgeërfd van zijn vader Leopold I. Deze vertoefde graag in de natuur en zag persoonlijk toe op de aanleg van de tuinen van de Koninklijke Domeinen van Ardenne en Ciergnon.

Ook Leopold II kon prat gaan op een ruime kennis van bloemen en planten.

Serrecomplex

Aansluitend bij de al bestaande oranjerie uit de Hollandse periode, liet Leopold II in 1876 een serrecomplex bouwen dat bestond uit een grote koepelvormige wintertuin, een vierkante ‘Kongoserre’ en een ontvangstserre die de naam ‘embarcadère’ meekreeg.

In 1890 kwam daar een tweede reeks serres bij. Samen vormen ze het palmenplateau dat door galerijen met het complex van de wintertuin verbonden is.

Deze wintertuin staat door ondergrondse galerijen op zijn beurt in verbinding met het koninklijk kasteel. Koning Leopold II liet dit kasteel vergroten en verdubbelde de oppervlakte van het domein. Het geheel werd met brede lanen omsloten die voor de verbinding met de Brusselse binnenstad moesten zorgen.

Na de brand in 1890 liet Leopold II twee jaar later de toegang tot de orangerie grondig aanpassen. In hetzelfde jaar werd een aanvang genomen met de bouwwerken aan de palmenserre. Andere bouwprojecten waren de débarcadère, de Dianaserre, de rododendronserre en verschillende kweekserres. In 1895 werd het geheel voltooid met de bouw van de Ijzeren Kerk. Toen Leopold II in 1900 begon met de uitbreiding van het Kasteel, werd in de rechtervleugel een kapel gebouwd, wat de Ijzeren Kerk overbodig maakte. Na de dood van Leopold werd ze dan ook als serre gebruikt. Voor de Tweede Wereldoorlog werd ze grondig herbouwd, maar momenteel is ze niet meer in gebruik en ook niet meer voor het publiek toegankelijk.

Indrukwekkend

Bij het overlijden van Koning Leopold II in 1909 was deze ‘glazen stad’ een indrukwekkend, samenhangend geheel dat op iedere bezoeker een diepe indruk naliet. Toch had Leopold nog verregaande plannen voor uitbreidingen en aanpassingen die hij niet meer heeft kunnen uitvoeren.

Koning Albert I toonde zich eveneens inventief en liet nog een zestal kwaakserres bouwen. Meteen de laatste echte grote werken, want na de Eerste Wereldoorlog werden geen serres meer bijgebouwd. Zodat de bezoeker – en dat zijn er jaarlijks ongeveer 100.000 – het serrecomplex van Koning Leopold II zowat in zijn volledige glorie van weleer kan bewonderen.

De Etrusken, meesterjuweliers uit de oudheid

een van de weinige bewaard gebleven sets juwelen van de Etrusken

Van de Etrusken is helaas niet zoveel overgebleven, maar deze bevolkingsgroep maakte van de 8ste tot de 1ste eeuw v.Chr. in het gebied tussen de rivieren de Arno en de Tiber (nu Toscane, Umbrië en Latium grote sier. Het waren niet alleen opmerkelijke handelaars, maar ook een van de eerste volkeren die op grote schaal prachtige juwelen en sieraden maakten en verkochten.

Aziaten of inheems volk

Over de precieze afkomst van de Etrusken is weinig bekend. Ze kwamen misschien via Klein-Azië naar Italië afgezakt, maar de kans bestaat dat ze gewoon een inheems Italiaans volk waren. De Etrusken waren gevestigd in Toscane en hun land breidde zich al snel uit met stadstaatjes over het gebied tussen de Arno en de Tiber.

Griekse kolonisten kwamen in contact met de Etrusken via de ijzermijnen op Elba. Gestimuleerd door de Grieken ontwikkelden de Etrusken zich tot een hoogstaande cultuur. De Etrusken zijn groot geworden door hun zeehandel, maar waren ook beruchte zeerovers. Ze handelden voornamelijk in keramiek, wijn en ijzer.

Opkomst van de Romeinen

Toen in 753 v.Chr. Rome gesticht werd, bleven de Romeinen nog lange tijd onder de heerschappij van de Etrusken. Rond de 3e eeuw v.Chr. vielen de Etrusken onder Romeins gezag. In 90 v.Chr. kregen ze Romeins burgerschap, maar een eeuw later werd hun taal onderdrukt en hun cultuur verbannen. Hierdoor is heel veel boeiende kennis verloren gegaan. Bovendien is de kennis die over de Etrusken overblijft door Romeinse schrijvers bijgewerkt in het voordeel van Rome.

Keizer Claudius

Van keizer Claudius, een grote fan van de Etrusken, is bekend dat hij een geschiedenis van de Etrusken geschreven heeft, maar dat boek is niet bewaard gebleven. De Etruskische tekens zijn erg verwant met die van de Grieken. Er zijn zo’n 12000 Etruskische inscripties bewaard. Het Etruskisch is relatief makkelijk te lezen omdat zij het Grieks alfabet hanteerden, weliswaar geschreven van rechts naar links.

de kunst van de Etrusken, een combinatie van esthetiek en functioneel

Beeldende kunsten

De Etrusken hielden van schoonheid en waren een van de eerste volkeren met een rijke kunstcultuur. Hun kunst had een eigen karakter. Zij maakten geen beelden van marmer, maar maakten gebruikten vaak brons en terracotta. Hun beelden zijn realistisch en vertonen niet de tendens tot idealisering die zo typisch is voor de Griekse kunst.

Schitterende juwelen

De Etrusken waren eveneens onovertroffen meesters in het bewerken van goud tot schitterende juwelen. Voor deze prachtige sieraden, gaande van ringen tot halskettingen over armbanden en goddelijke tiara’s, behandelen taferelen uit het dagelijks leven maar ook thema’s met een achtergrond zoals filosofische kwesties, de goden en het hiernamaals.

Helaas zijn er van deze juwelen nauwelijks overgebleven. Niet te verwonderen dus dat de juwelen van de Etrusken op verzamelaars een grote aantrekkingskracht hebben. Niet alleen omwille van de historische waarde, maar vooral ook omwille van de zeldzaamheid van de juwelen en sieraden.

Tiara: meest dramatische juweel

de fringe tiara, gemaakt in 1830 en oorspronkelijk eigendom van King George III

In de loop der tijden is de tiara uitgegroeid tot het meest dramatische en beladen van alle juwelen. Het is zowel opzichtig als opmerkelijk, en voor veel vrouwen is hun huwelijksdag de enige gelegenheid dat ze met een tiara kunnen – en durven – uitpakken.

Aandachttrekker

Hoe je het ook draait of keert: een tiara is zodanig opvallend dat de draagster de aandacht trekt van iedereen. Het is allerminst een juweel om dagelijks te dragen en mee naar de bakker te gaan. Wie een tiara heeft, weet dat dit juweel slechts heel uitzonderlijk uit de kluis zal komen. Kosten noch moeite worden gespaard om van een tiara een uniek stuk te maken, opmerkelijk in zijn design en afgewerkt met de mooiste juwelen, sieraden en diamanten.

Fringe Tiara

Een van de meest bekende, zeg maar legendarische, tiara’s is de Fringe Tiara, de met diamanten bezette tiara die Queen Elizabeth droeg ter gelegenheid van haar huwelijk in 1947. De tiara van een van haar bruidsmeisjes moet er trouwens nauwelijks voor onderdoen. Elizabeth wilde dat zo om te vermijden dat alle aandacht naar haar zou gaan.

Napoleon

Een ander opmerkelijk juweel is de met parels en diamanten versierde tiara uit de collectie van de Franse kroonjuwelen (waaronder de bekende Tiara) die keizer Napoleon III voor zijn oogverblindende echtgenote Eugenie liet maken.

Deze tiara was zodanig mooi dat Eugenie het stuk maar één keer heeft durven dragen en dan veilig in de kluis liet opbergen.

Londonderry Tiara

Wellicht een van de meest indrukwekkende evenementen uit de geschiedenis was het legendarisch gemaskerd bal dat de hertog en hertogin van Devonshire in 1897 gaven ter gelegenheid van het diamanten huwelijksjubileum van koningin Victoria.

Dit prestigieuze gekostumeerd bal was de perfecte gelegenheid voor Theresa, de markiezin van Londonderry, om de befaamde Londonderry Tiara te dragen. Dit absolute pronkstuk was helemaal afgezet met diamanten op een zilveren boord en een gouden bedding.

Volgens de overlevering triomfeerde de markiezin overduidelijk toen zij de verbaasde, ja zelfs jaloerse blikken zag van de leden van Koninklijke familie omwille van zoveel schaamteloos tentoongestelde pracht en praal.

Wilde rozen

Bijna even bekend bij de kenners is de tiara die de excentrieke lady Caroline Lamb droeg op haar huwelijksdag met William Melbourne, later lord Melbourne en eerste minister onder de nog jonge Queen Victoria.

Deze diamanten tiara, een huwelijksgeschenk van haar schoonmoeder, had de opmerkelijke vorm van wilde rozen en anjers. De loszittende blaadjes begonnen bij de minste beweging van het hoofd te trillen.

Deze bloemen, het ultieme symbool van de oprechte liefde van een vrouw voor haar man, werden gekozen door lady Caroline zelf, maar het mocht niet baten. Ze zou haar leven later verwoesten door een desastreuze, hopeloze liefdesgeschiedenis lord Byron…

De keizerlijke juwelen van Sisi

Keizerin Sisi met een van haar beroemde diademen en halskettingen

Wie de kans krijgt het Schloss Schönbrunn in Wenen te bezoeken moet dat zeker doen, want het straalt de grandeur van de Habsburgers uit. Het kasteel behoort tot de grootste schatten van Wenen, en dat wil wat zeggen. Het is uitgegroeid tot een permanent museum van de leefwereld van Keizer Franz-Joseph, de laatste van het geslacht der Habsburgers. Keizerin Sisi maakte de plek wereldberoemd. Hier liet de keizerin zich graag omringen door haar hofhouding en pronkte ze wat graag met haar keizerlijke juwelen.

Burcht tegen de Turken

De geschiedenis van Schloss Schönbrunn gaat terug tot de 17^de eeuw. In 1683 bouwden de Habsburgers dit slot als beschermde burcht tegen de Turken die toen Wenen bedreigden. Maar de Habsburgers wilden van het slot ook een waar pronkstuk maken. Zo werd de Oostenrijkse barokmeester Fisher von Erlach aangetrokken om aan het slot een eigen, zo weelderig mogelijk karakter te geven.
Het barokke element werd nog versterkt tijdens de regeerperiode van Keizerin Maria-Theresia. Zij gaf Nicolaus Pacassi de opdracht om het wat robuuste uiterlijk van het slot te verfijnen. Hij gaf de burcht een heel wat romantischer uitstraling, met de nodige frivole hoekjes en kanten. Het huidige karakter van Schloss Schönbrunn werd grotendeels door Pacassi vastgelegd.

Drama’s

Haar opvolger Keizer Franz-Joseph werd de laatste keizerlijke bewoner van Schloss Schönbrunn. Franz-Joseph was al tijdens zijn leven een legende. Hij liet in 1857 de versterkingen rond de stad en de schitterende Ringstrasse oprichten.
De moord op zijn neef Franz-Ferdinand in Sarajevo in 1914 betekende het begin van de Eerste Wereldoorlog. Franz-Jozeph werd opgevolgd door Karel I, die in november 1918 bij de Wapenstilstand definitief aan de troon verzaakte. Door de wet van 3 april 1919 hief de republiek Oostenrijk alle rechten van de titel aartshertog op en wees alle Habsburgers die niet wilden inbinden het land uit. Meteen het einde van een keizerrijk. Bij deze troonsafstand wou Keizerin Zita met haar hele gevolg in Schloss Schönbrunn collectief zelfmoord plegen, maar ze bedacht zich net op tijd.

Barokke weelde

Overal in het slot wordt de aandacht van de bezoeker afgeleid door de kwistig uitgestalde barokke weelde. Bladgoud alom, schitterende lambriseringen en oogverblindende kroonluchters van de beste kunstenaars uit hun tijd zorgen ervoor dat je niet weet waar eerst te kijken.
Barok en rococo reiken elkaar de hand in een symbiose van verfijnde stijl en exuberant maniërisme. Het valt moeilijk te geloven dat in deze uitbundige omgeving, die als vanzelf uitnodigt tot feesten, de keizer zich tot diep in de nacht moest buigen over documenten en kaarten, om samen met zijn ministers, hofbeambten en regeringschefs te beslissen over het lot van de wereld.
Hier hield de keizer elke maandag en donderdag audiëntie om naar de grieven van zijn bevolking te luisteren. Door dat nauwe contact met de bevolking was Franz-Joseph erg geliefd, en tot op hoge leeftijd bleef hij zich voor zijn mensen inspannen. Als de muren hier oren en ook lippen zouden hebben, zouden zij heel wat kunnen vertellen over een vervlogen maar o zo boeiende tijd.

Keizerin Sisi

In de schrijfkamer van Franz-Joseph hangen een aantal foto’s en schilderijen die tot het privé-leven van de keizer behoren. Hier begon hij elke dag om vijf uur al aan zijn arbeidsdag. Soms ging hij zelfs zo ver dat hij zichzelf geen ogenblik rust gunde en zijn maaltijden tussen het werk door snel aan zijn schrijftafel nuttigde.
Het slot roept ook de geest van Keizerin Elisabeth op. De toegewijde echtgenote van Franz-Joseph werd postuum wereldbekend onder haar bijnaam Sisi dankzij de schitterende vertolking van Romy Schneider in de gelijknamige film. Maar ook tijdens haar leven stond Elisabeth bekend als een warme, gevoelige vrouw met een onafhankelijke geest, lichtjes extravagant maar toch nooit storend excentriek. Dat zijn tenminste de praatjes uit de officiële geschiedschrijving van het hof, want in werkelijkheid leed Sisi vaak aan depressies en kon ze druk van de troon niet aan. En dat werd er niet beter op toen haar zoon Rudolf om het leven kwam.
Ze kon zich troosten met haar prachtige collectie juwelen, die keizerlijke grandeur uitstralen. Ze bezat een massa oorringen, diademen, halskettingen, armbanden en andere sieraden waarbij goud, diamant, zilver en andere edelmetalen rijkelijk aanwezig waren.

Het geheim van de juwelen van de farao’s

Het geheim van de juwelen van de farao's eindelijk ontluisterd?

Naar de juwelen van de Egyptenaren werd al heel wat interessant opzoekwerk verricht. Vooreerst is er het boek ‘De juwelen van de farao’s’ van Cyril Aldred, dat onder meer schetst hoe juwelen voor farao’s een manier waren om zich van het gewone volk te onderscheiden en hun goddelijke status te bevestigen. In de licentiaatsthesis ‘De juwelen van Qau el Kebir in de koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis te Brussel’ van Christine Verheyden aan de KUL met als promotor professor Harco Willems uit 2004 wordt gepeild naar het belang van deze juwelen.

Van 1923 tot 1925 onderzocht G. Brunton in opdracht van de ‘Egypt Exploration Fund’ de grafvelden van Qau in Opper Egypte. De site Qau El Kebir vormt een onderdeel van de grafvelden van Qau. De opgraving werd betaald door J. Capart, op dat ogenblik conservator van de Egyptische afdeling in de KMKG te Brussel en een deel van de vondst uit 1923 werd overgebracht naar de KMKG.

De datering van deze juwelen was geen simpele opdracht. Christine Verheyden maakte gebruik van het dateringsysteem van Seidlmayer, die een systeem ontwikkelde om de graven toch van een datum te voorzien. De grafvelden van Qau vormen hiervoor de ruggengraat. Voor 6 graven kon er bij Seidlmayer geen datering gevonden worden. Deze graven heeft Christine Verheyden proberen te dateren aan de hand van een vergelijkend onderzoek met andere sites, waar in de graven qua stijl dezelfde juwelen en meer specifiek stilistisch dezelfde amuletten gevonden werden. Enkel het graf 1029, dat twee amuletten van een been bevat zou aan de hand van het vergelijkend onderzoek gedateerd kunnen worden, meerbepaald in fase IIC (9^de dynastie = ca. 2163-2114).

Faience

Dankzij onderzoeker Ivo Quintens kon men het materiaal waaruit de juwelen van Qau el Kebir in de KMKG vervaardigd zijn identificeren. Het meest voorkomende materiaal bij deze juwelen, zowel kralen als amuletten, was faience. Verder waren de kralen en amuletten uit carneool, amazoniet en been (geen ivoor) gemaakt. Quintens ontdekte bovendien dat de beide witte kralen, in collier E6075 uit het graf 1311, van natroliet zijn.

Slijtage

De onderzoekers kwamen ook tot de vaststelling dat de juwelen uit Qau el Kebir allemaal in mindere of meerdere mate onderhevig zijn aan slijtage.

Enerzijds wijzen de slijtagesporen erop dat de juwelen in het dagelijkse leven gedragen werden, wat heeft een weerslag heeft op de betekenis van de juwelen en in het bijzonder de amuletten aan de juwelen.

Maar anderzijds moet dit onderzoek nog uitgebreid worden over een groter aantal juwelen. Het zou ook erg nuttig zijn om een vergelijkende studie uit te voeren op de amuletten uit het Nieuwe Rijk, want er wordt steeds beweerd dat deze speciaal voor de begrafenis gemaakt werden.

Dagelijks leven

Ook heeft Christine Verheyden geprobeerd om aan de hand van de vorige onderzoeken een significante betekenis voor deze juwelen te vinden. Omdat de juwelen al in het dagelijks leven gedragen werden moet haar inziens in het bijzonder voor de amuletten die aan sommige juwelen hangen naar een betekenis gezocht worden die aansluit bij het dagelijks leven en niet bij het leven in het hiernamaals. De informatie over mogelijke betekenissen van amuletten in het dagelijks leven is erg schaars. Het is evenmin eenvoudig een betekenis te vinden voor de colliers die geen amuletten bevatten, omdat in die gevallen enkel een betekenis voor het materiaal waaruit ze vervaardigd zijn gegeven kan worden.

Conclusie: ook in het dagelijks leven gebruikten de oude Egyptenaren dus juwelen en amuletten. De inkoop en verkoop van deze juwelen en amuletten was dan ook een belangrijke handel.

Kroonjuwelen

De Engelse kroon

Kroonjuwelen spreken tot ieders verbeelding. Ze zijn de symbolen van de vorsten, de machtigste figuren op aarde. Er zijn synoniemen, zoals rijksinsigniën en regalia.
Kroonjuwelen is een begrip dat gebruikt wordt voor allerlei juwelen die verbonden zijn aan het koningschap. Vaak spreekt men ook over kroon en scepter als kroonjuwelen, maar dit is eigenlijk niet helemaal juist. De kroonjuwelen zijn een collectie sieraden die aan het koningschap verbonden zijn en verwijzen naar de macht die aan deze titel verbonden is.
Het kan gaan om diademen, ringen, colliers en broches. Vaak wordt per testament vastgelegd dat bepaalde juwelen alleen door de regerende vorst kan worden geërfd en ze zolang de koning niet op de troon zit veilig moeten opgeborgen worden. Kroonjuwelen worden zelden gedragen, alleen bij openbare gelegenheden en doorgaans worden ook kopieën gemaakt/
In een aantal landen, zoals Zweden, is bepaald dat alleen de koning en zijn echtgenote de juwelen mogen dragen. In andere landen is ook gebruik door de andere leden van de Koninklijke Familie toegestaan. Denemarken bezit sieraden die alleen door de Koningin mogen worden gedragen.

Bezit van de vorst

Opmerkelijk bij kroonjuwelen is dat zij bij het overlijden van een koning door diens opvolger in bezit en gebruik worden genomen. Deze bijzondere juwelen mogen dan ook niet als een privé bezit beschouwd worden maar behoren exclusief tot de specifieke functie van de regerende vorst.
Rijksinsigniën waren de voorwerpen die gebruikt werden bij de kroning van de Keizer van het Heilige Roomse Rijk van de Duitse Natie.
Deze rijksinsigniën werden tot 1806 veilig in Neurenberg bewaard en werden voor de kroning naar Frankfurt onder extreme veiligheidsvoorschriften getransporteerd. Sinds 1806 worden zij in Wenen bewaard. Het gaat om meer dan juwelen; ook een codex (een boek) en diverse voorwerpen voor de eredienst zijn rijksinsigniën.

Onschatbare waarde

In Nederland heeft het Huis Oranje Nassau een set kostbare juwelen die in de tijd van Koning Willem III, in 1853, voor het eerst “kroonjuwelen” werden genoemd. Deze juwelen zijn de absolute favoriet van juwelenliefhebbers, want ze vertegenwoordigen een onschatbare waarde.
Eerder sprak men van veeleer van familiejuwelen, huisdiamanten en huisjuwelen. Koningin Anna Paulowna liet noteren dat de juwelen die zij aan haar oudste zoon naliet “alleen door de koningin mochten worden gedragen” en ze stelde strenge regels op om dit gebod na te leven. Deze collecties werden toch geregeld opgedeeld en een deel van de historische sieraden belandde als erfenis of bruidsschat in Zweden, Denemarken, Pruisen, Weimar en Frankrijk (Lodewijk XVII). Pogingen om de collectie te herenigen liepen steeds op een sisser uit.

Voor kroon juwelen worden uiteraard alleen de beste, meest exclusieve edelmetalen en sieraden gebruikt. De waarde is niet in geld uit te drukken, want het gaat om onverhandelbare juwelen met een bijna mythische uitstraling. Zelfs de meest gehaaide meesterdief waagt zich niet aan diefstal van kroonjuwelen omdat hij ze toch nooit te gelde zou kunnen maken.

De geschiedenis van de gouden armband

De armband, en zeker de gouden armband, is schatplichtig aan de Romeinen. Nog voor het begin van onze jaarrekening kwamen armbanden al veelvuldig in het oude Rome voor. Motieven als slangen en leeuwenhoofden sierden de gouden juwelen van menig Romeinse edeldame. Ze leenden ook enthousiast thema’s van de oude Grieken, zoals honden en bladeren die vaak in Romeinse juwelen worden teruggevonden. Naast edelmetalen gebruikten de Romeinen voor deze armbanden ook glas en gewone stenen.

De grote doorbraak van de gouden armbanden kwam er rond 1820. Juweliers uit Parijs maakten furore met hun prachtige gouden armbanden, bezet met parels. De doorbraak van koralen uit de zee bij de edelsmeedkunst leidde toen tot ware hoogstandjes. Toen vond ook het gebruik ingang om meerdere armbanden te dragen, de ene al mooier en duurder dan de andere. Goud werd toen hét edelmetaal bij uitstek.

De gouden armband raakte helemaal ingeburgerd in de Victoriaanse tijd. Het modebeeld veranderde toen grondig, en de armband werd een onlosmakelijk deel uit van de stijlvorming van de vrouw van adel.

Nog later, in de periode van de Art Nouveau, werd door juwelenmakers teruggegrepen naar antieke thema’s. Kameleons, slangen en scarabeeën, maar ook draken, vlinders, bijen, zwanen en spechten doken ineens op ter versiering van armbanden.

Vanaf 1910 begonnen vrouwen steeds vaker kledij met korte of zelfs zonder mouwen te dragen. Dat gaf een andere functie aan de armband, die nu manifest zichtbaar werd. Dit had meteen gevolgen: ontwerpers gingen steeds verder in het ‘aankleden’ van armbanden met juwelen en de dikte ervan. Het productieproces werd steeds verder verfijnd, zodat de armband nu helemaal een volwaardig juweel werd.

Na de Tweede Wereldoorlog kregen we vanaf 1950 opnieuw een retrobeweging. Armbanden werden letterlijk soepeler, ook wanneer ze van oud goud gemaakt werden. Gouden armbanden werden steeds vaker doorweven met materialen zoals fijne staaldraad en zelfs nylon.

In de 21^ste eeuw is bij de creatie van armbanden niet langer sprake van een overheersende trend. De armbandenmaker wil in eerste instantie een persoonlijke stijl uitdrukken die past bij de specifieke wensen van de drager. Goud is populairder dan ooit, net als edelstenen. Zilver is bij de creatie van armbanden momenteel zeker aan een inhaalbeweging bezig, niet verwonderlijk want het is een erg veelzijdig materiaal dat bovendien zeker niet te duur is in vergelijking met de geleverde kwaliteit en het draagcomfort. De moderne vrouw toont met haar armband wat ze wil en hoe ze zich voelt. Overigens, de modegoeroes voorspellen voor deze zomer veel gouden armbanden, letterlijk een halve arm vol met de nodige kleuren en verschillende materialen…